بازدید : 1210
تاریخ درج : 1392/6/9
فهرست موضوعات هم سطح
 
نام فرستنده
پست الکترونیکی گیرنده
پیام برای گیرنده

حکم نگاه به تصویر و یا فیلم زن نامحرم

منابع مقاله: ، ؛



بسم الله الرحمان الرحیم

نگاه به تصاویر اجنبیه

نگاه به زن نامحرم با قصد شهوت به اتفاق نظر فقها حرام است و ادله فراوانی بر این امر دلالت دارد. اما نظر اعجابی و تحسینی بدون لذت شهوانی به صورت اجنبیه همیشه حرام نیست. این بحث در نوشتاری دیگر به تفصیل مطرح شده است.

اما در مورد نگاه به صورت زن اجنبیه در عکس و فیلم چند مساله وجود دارد:

1-آیا نظر شهوانی به عکس چهره و دستان اجنبیه حرام است؟

2- آیا نظر اعجابی و تحسینی به دست و صورت عکس اجنبیه حرام است؟

3-و آیا نظر به عکس محاسن اجنبیه غیر از دست و صورت مانند خود اجنبیه بدون شهوت حرام است یا خیر؟

4- آیا نظر اعجابی به تصویر محاسن اجنبیه غیر از دست و صورت حرام است یا خیر؟

نظریه حرمت نظر به تصویر اجنبیه

فقهای پیشین این مبحث را در مساله نگاه به نامحرم از درون آئینه مطرح کرده اند. از آنجا که نگاه به تصاویر امروزین از نوع نگاه به تصویر در آئینه است از همان مبانی واستدلال ها در این موضوع می توان بهره گرفت.

مرحوم محمد حسن مامقانی در کتاب غایه الامال شرح مکاسب مساله را به تفصیل مطرح نموده و سه دلیل برای حرمت نظر به غیر صورت و دستان اجنبیه در آئینه ذکر کرده است ما هر یک از این سه دلیل را مطرح کرده و بر اساس هر دلیل حکم سوالات چهارگانه بالا را بررسی می کنیم:

دلیل اول:حرمت اطلاع بر عورت پوشیده مسلمان.  چون تمام مواضع زینت غیر ظاهر زن عورت او حساب می شوند نگاه به آنها حرام است.

اما ملاک حرمت اطلاع بر عورت چیست؟ ملاک حرمت محفوظ بودن حریم عفاف و شخصیت معنوی و کرامت زن مسلمان است که از مفهوم «لاحرمه لنساء اهل الذمه» استفاده می شود. پس بر اساس این معنی لازم نیست نگاه، ملازم با اطلاع بر امری پوشیده باشد بلکه همین که حرمت عفاف زن مسلمان نقض شود برای حرمت کافی است.

1.این دلیل شامل هر زنی شناخته و ناشناخته می شود و اختصاصی به زن آشنا اختصاص ندارد یعنی حریم هر زن مسلمان اقتضا می کند که نامحرم به او نگاه نکند حتی نامحرمی که او را نمی شناسد. حتی عرف غیر مسلمان هم این امر را می پذیرد و اطلاع فرد ناشناس را از حریم خانواده خود را هتک می داند. به عنوان مثال نگاه انداختن به آلبوم ها و عکس های خانوادگی و شخصی دیگران را مذموم می شمارند حتی اگر به کسی که او را نمی شناسیم متعلق باشد.

2.این دلیل شامل زن مسلمان متهتک نمی شود و همان طور که نظر مستقیم به محاسن و مواضعی که آنها با نهی از منکر نمی پوشاند بدون شهوت مجاز است این امر به طریق اولی در عکس و تصویر آنها هم جایز است.

3.مطابق این دلیل نظر شهوانی به تصویر و فیلم زن مسلمان حتی تصویر وجه و کفین او نوعی هتک او محسوب شده و ممنوع می باشد.

4. نظر اعجابی بدون شهوت به محاسن ظاهر چه مستقیم و چه در تصویر هتک شمرده نمی شود. چنین نگاهی به محاسن باطنی بطور مستقیم یا تصویر می تواند هتک زن مسلمان تلقی شود. اما اعجاب و تحسین حاصل از نگاه به تصویر در صورتی که به جهت کاری عقلایی حاصل می شود به دلیل روایت ابن سوید جایز است.

دلیل دوم: اطلاق لفظی آیه شریفه غض.

ظهور اطلاقی آیه یغضوا من ابصارهم شامل تصویر و فیلم هم می شود. ادعای شمول به این معنی است که نظر به عکس اجنبیه هم نظر به اجنبیه اطلاق شود و به کسی که به عکس زنی نگاه می کند می توان گفت به زن نامحرم نگاه نکن! یا اگر کسی نذر کرد که مثلا به خواهرش نگاه نکند عرفا نگاهش به عکس خواهرش حنث نذر تلقی می شود. هر چند این ادعا در نظر ابتدایی سخت و دشوار می نماید ولی می توان ادعا کرد عرف هم در نگاه به فرد از طریق آئینه ای که در مقابل او قرار دارد و هم در دیدن فیلمی که از کسی گرفته شده می گوید شما دارید به آن فرد نگاه می کنید و در نتیجه اگر شارع از نگاه به محاسن فرد منع کرده باشد این عمل را نقض حکم شارع می بیند. عرف در حقیقت فرقی میان این که به محاسن فرد را با نگاه مستقیم به او ببینیم یا در آئینه به محاسن او نگاه کنیم نمی گذارد و هر دو را دیدن محاسن فرد می داند. شاهد دیگر این که اگر از طریق آئینه یا فیلم برداری زنده به کسی نگاه کنید و او بگوید «به من نگاه نکن» عرف این تعبیر را درست می داند و آن را بر مجاز حمل نمی کند. این امر بالاخص در ارتباط تصویری مستقیم دو نفر آن قدر قوی است که گاهی اصلا از این که مخاطبشان در مقابلشان حضور ندارد کاملا غافل می شوند.

اما آیا می توان در این اطلاق میان تصویر زنده و غیر زنده تفاوت قائل شد؟

بایدگفت این مساله اختصاصی به پخش زنده فیلم و تصویر ندارد و میان فیلم زنده و غیر زنده تفاوت چندانی نمی بیند و حتی این برداشت را نسبت به عکس فرد دارد البته در مورد نقاشی از روی چهره فرد حتی اگر دقیق هم باشد چنین برداشتی وجود ندارد.

پس هر چند الفاظ و سخن شارع را باید با بر مفهوم دقیق و نه تسامحی عرفی اش حمل کنیم ولی چون ملاک اصلی، استظهار عرف و صحت اطلاق عرفی است و عرف نگاه به عکس و فیلم را هر چند با نگاه مسامحه آمیز، حقیقتا نگاه به شخص می داند دیگر تفاوتی در مسائل چهارگانه فوق میان دو بحث وجود ندارد.

قابل ذکر است که اطلاق برخی روایات مثل «زنا العینین النظر» نسبت به عکس بسیار قریب است. و این که در فقه و روایات نظر عند الضروره در علاج و شهادت را مشروط به عدم امکان نظر در آئینه نکرده اند شاید به علت نبودن تفاوت میان این دو نگاه است.

آیه شریفه غض هم که متعلق را ذکر نکرده و ملاک را نگاه قرار داده تایید می کند که از نظر قرآن هم این که متعلق عین شخص باشد یا تصویر مطرح نیست بلکه ملاک این است که تلقی بیننده چیست و روشن است که تلقی بیننده از نظر به عکس و تصویر همان تلقی اش از نگاه به خود شخص است.

دلیل سوم: تنقیح مناط برای تساوی نگاه به تصویر با نگاه به خود شخص است. در بحث نظر روایاتی به مناط حکم اشاره کرده اند. یک مناط هتک حرمت بود که در دلیل نخست مورد بحث قرار گرفت. مناط دیگر تهییج شهوانی است که در روایت معتبر عیون از امام رضا ع نقل شده است(وسایل باب 104 مقدمات نکاح ح 12).

و روایت ابن سوید که صدق نیت را در نگاه شرط کرده و روایت عباد بن صهیب که جواز نگاه به شعر و جسد مجنونه را مشروط به عدم تعمد که اشاره به قصد شهوت است نموده بر این حکمت دلالت دارد.« احذروا الفتنه» در روایت معتبر صدوق هم به همین مناط اشاره کرده است.

و از آنجا که هر چند حکمت مانند علت مخصص حکم نیست و نمی توان با نبود آن حکم را از موضوع منصوص شرعی منتفی دانست ولی معمم حکم خواهد بود یعنی اگر در موضوعی غیر منصوص حکمت دیده شد می توان حکم را به آنجا تعمیم داد از این رو، چون یک حکمتِ مصرح تهییج شهوت است هر جا نگاه به تصویر و عکس موجب تهییج شهوت شود حرام خواهد بود.

فتنه در روایت صدوق اشاره به زناست که در روایت ابن سوید هم امام ع به آن تنبه داده است. ممکن است جمله خبر عیون هم که «و ما یدعوا الیه التهییج من الفساد» اشاره به فساد زنا باشد و مقصود فقها از خوف افتتان هم همین است زیرا روشن است که آن چه برای حرمت کافی است نگرانی از ابتلا به زناست نه نگرانی از ابتلا به التذاذ شهوانی از نگاه. بنابر این می توان گفت مناط حرمت نگاه ابتلای به زناست و مطابق این ملاک آن نگاهی حرام است که در آن چنین خوفی باشد.

روشن است که نگاه به تصویری که صاحب آن ناشناخته و یا بسیار دور از دسترس است نمی تواند موجب خوف زنا نسبت به صاحب عکس شود و از این جهت نگاه به عکس با نگاه به فرد خارجی متفاوت است و خوف افتتان در این موارد به مواردی محدود می شود که موجب تحریک شدید بیننده شده و وی راهی مشروع برای رفع آن نداشته باشد. فرمودۀ علی ع به کسانی که به زنی در حال عبور نگاه کردند به این که در چنین حالی به سراغ حلیلۀ خود بروند(وسایل 20/106) به این نکته اخیر اشاره دارد.

ارسال نظر
نویسنده
متن
*